منوچهرعطاءالهی

دويچه وله در گزارشى به بررسى موضوع تأخير ايران در احداث خط آهن خزر ـ اروپا پرداخت. به گزارش ايسنا، در اين گزارش آمده است كه خط آهن حاشيه درياى خزر در سه كشور ايران، تركمنستان و قزاقستان ساخته خواهد شد. براى اين خط ريلى پيش بينى مى شود سالانه ۱۵ ميليون تن كالا جابه جا شود، ولى به رغم سود اقتصادى، ايران تا به  حال ريل سازى را آغاز نكرده است. ايران، تركمنستان و قزاقستان عضو سازمان همكارى هاى اقتصادى (اكو) هستند و اين سازمان نيز طرح ريل سازى در حاشيه خزر را يكى از بزرگترين پروژه هاى اعضاى خود اعلام كرده است. اين خط ريلى ايران را به اروپا و از سوى ديگر كشورهاى منطقه را به خليج فارس متصل خواهد كرد. خط آهن ريلى سرخس ـ تجن ـ مشهد نخستين خط ريلى ايران به جمهورى هاى آسياى ميانه بود كه در سال ۱۳۷۵ احداث شد. ايران توانست از اين طريق كالاهاى صادراتى خود را به روسيه نيز صادر كند، ولى اين مسير از نظر كارشناسان طولانى است و باصرفه به حساب نمى آيد. به همين دليل در سال ۱۳۸۶ روساى جمهورى ايران، تركمنستان و قزاقستان توافق نامه احداث خط آهن حاشيه درياى خزر را در تهران امضا كردند. لازم به يادآورى است كه روسيه نيز از اين طرح حمايت كرده است. با عملى شدن اين طرح ۶۰۰ كيلومتر از مسافت قبلى كاسته خواهد شد و زمان حمل و نقل كالا نيز ۴۸ ساعت كاهش پيدا خواهد كرد. كارشناسان به اين مساله هم اشاره مى كنند كه اين مسير كوتاه ترين مسير ريلى خليج فارس به اروپا خواهد بود. به نظر نور محمد حاناموف ـ يكى از مقامات بلند پايه سابق تركمنستان ـ احداث خط آهن حاشيه درياى خزر اهميت فراوانى دارد و نقطه عطفى در روابط كشورهاى ساحلى و به ويژه ايران و تركمنستان خواهد بود. كشورهاى منطقه تابه حال از پتانسيل هاى موجود براى توسعه كشورهايشان استفاده نكرده اند. يك كارشناس آسياى ميانه و قفقاز نيز در خصوص اهميت اقتصادى اين پروژه چنين توضيح مى دهد: مسلما اين خط آهن هم از جنبه اقتصادى براى صادرات و واردات و هم براى حمل مسافر استفاده خواهد شد. ولى به نظر من اهميت اين خط آهن بيشتر در زمينه اقتصادى و تجارى خواهد بود، به خاطر اينكه تعداد افرادى كه از آسياى مركزى به عنوان زائر و يا جهانگرد كه از طريق ايران به كشورهاى خليج فارس مى روند به دليل مشكلات اقتصادى اين كشورها محدود است. در ادامه اين گزارش آمده است تركمنستان پس از امضاى توافق نامه، بلافاصله احداث خط ريلى را آغاز كرد. در هفته پيش نيز وزارت حمل و نقل و ريلى تركمنستان تاسيس كارگاه اصلى اين پروژه را به مناقصه بين المللى گذاشت و از همه شركت هاى خارجى براى مشاركت در اين مناقصه دعوت كرد. مقامات تركمنستان مى گويند كه اين كارگاه در منطقه «بركت» همجوار با جمهورى اسلامى ايران ساخته خواهد شد. ميزان درآمد حاصل از ترانزيت كالا از سوى خط راه آهن جديد، براى ايران حدود ۶۰ ميليون دلار در سال برآورد شده است ولى ايران تابه حال احداث خط ريلى را آغاز نكرده است. در ديدار اخير احمدى نژاد از قزاقستان مقامات اين كشور از وى درخواست كردند كه ايران در زمينه احداث خط ريلى حاشيه خزر فعال تر عمل كند، اين در حالى است كه دولت ايران دلايل تاخير در احداث خط ريلى را تابه حال اعلام نكرده است. براى اجراى خط ريلى شرق خزر ايران بايستى مسير گرگان به اينچه برون در مرز ايران ـ تركمنستان را نيز احداث كند. وزارت راه و ترابرى ايران اعلام كرده است كه هزينه ساخت خط ريلى از گرگان تا مرز تركمنستان حدود ۱۴۰ ميليون دلار خواهد بود. همزمان با آن دولت ايران اعلام كرده است كه مسيرهاى ريلى گرگان به بجنورد و مشهد نيز ساخته خواهد شد. مسئولان اعلام كرده اند كه خط راه آهن شمال كشور به تهران، گرگان، بجنورد و مشهد ظرفيت بالايى براى حمل كالا و مواد خام دارد. ايران همچنين اعلام كرده است كه ساخت اين خط ريلى، يك ميليارد و ۸۲۸ ميليون يورو هزينه خواهد داشت. بر اساس موافق نامه اى كه اخيرا از سوى كنسرسيوم مشترك ايران، اتريش و آلمان امضا شده، زمان تاسيس آن در پنج سال آينده تعيين شده است. طول مسير خط آهن حاشيه درياى خزر مجموعا ۹۰۰ كيلومتر است كه ۷۰۰ كيلومتر  آن در خاك تركمنستان، ۱۰۰ كيلومتر در خاك ايران و مابقى در خاك قزاقستان ريل گذارى خواهد شد. پيش بينى مى شود كه عمليات احداث خط آهن حاشيه درياى خزر در اواخر سال ۲۰۱۱ ميلادى به پايان برسد.