عید برهمگان مبارک
روایت جالبی درباره نوروز
در كتاب مفاتیح نوین آمده است: مراسمی در نوروز میان مردم معمول است و به شكل سنت ملی در میان ایرانیان درآمده كه قسمت قابل ملاحظهای از آن، از اموری است كه اسلام بر آن تأكید نهاده است.
در اینكه اسلام در برابر عید نوروز چه موضعی دارد، میان صاحبنظران گفتگوست. از برخی روایات، اهمیت این روز به عنوان یكی از روزهای نجات امّتها استفاده میشود.
مرحوم «علاّمه مجلسی» در كتاب «زادالمعاد» میگوید: به سندهای معتبر از «معلّی بن خنیس» نقل شده است كه در روز «نوروز» به محضر امام صادق علیهالسلام شرفیاب شدم. حضرت به من فرمود: آیا این روز را میشناسی؟ گفتم: فدایت شوم! این روزی است كه ایرانیان آن را بزرگ میشمارند، و در این روز برای یكدیگر هدایا میفرستند. امام علیهالسلام فرمود: این تعظیم و بزرگداشت، به سبب اموری است كه از قدیم بوده است كه اكنون تفسیر و شرح آن را برای تو بازگو میكنم. (به علاوه حوادث مطلوب دیگری در این روز اتفاق افتاده است).
سپس امام علیهالسلام به طور مشروح این امور را ذكر كرد: از جمله فرمود: نوروز، روزی است كه خداوند متعال، در آن روز، از ارواح بندگانش پیمان گرفت كه او را به یگانگی بپرستند و برای او شریكی قرار ندهند، و به پیغمبران و امامان معصوم علیهمالسلام ایمان آورند.
این روز، روزی است كه طوفان حضرت نوح علیهالسلام فرونشست و كشتی آن حضرت بر كوه «جودی» قرار گرفت.
نوروز روزی است كه رسول خدا صلی الله علیه وآله بتهای كافران قریش را در مكّه شكست و پیش از آن حضرت ابراهیم علیهالسلام نیز، در این روز بتهای كافران را درهم شكست.
در این روز، رسول خدا صلی الله علیه وآله به اصحاب خود امر كرد كه با علی علیهالسلام به عنوان امیرمؤمنان بیعت كنند (اشاره به این است كه روز عید غدیر مصادف با ایام نوروز بوده است).
نوروز، روزی است كه قائم آل محمّد علیهالسلام ظاهر خواهد شد.
آنگاه فرمود: هیچ روز نوروزی نیست مگر آن كه ما در آن روز انتظار فرج میكشیم، زیرا از روزهای ما و شیعیان ما است. آن روز را، مردم عجم حفظ كردند و حرمت آن را نگه داشتند، ولی شما مردم عرب آن را ضایع ساختید. (آنگاه امام اعمالی را برای این روز بیان فرمودند كه ذكر خواهد شد).
ولی چون شخص «معلّی بن خنیس» از نظر علمای رجال زیر سؤال است تكیه بر این روایت آسان نیست.
امّا با توجه به اینكه عید نوروز یك عید طبیعی در جهان آفرینش است; فصل زمستان پایان میگیرد، بهار همراه با حیات طبیعت به فرمان خدا شروع میشود، شكوفهها و برگها و گلها بر شاخسار درختان آشكار میگردد و نشاط و جنبش و حركت در تمام عالم حیات آغاز میشود، همگام و همراه شدن با این پدیده عالمِ آفرینش، همگامی با سنّتهای الهی است.
نكته قابل توجّه این كه مراسمی در نوروز میان مردم معمول است و به شكل سنّت ملّی در میان ایرانیان و كشورهای دیگری درآمده كه قسمت قابل ملاحظهای از آن، در شمار اموری است كه اسلام بر آن، (به صورت كلّی) تأكید نهاده است. مانند: نظافت، خانه تكانی، كمك به ارحام و بستگان و افراد نیازمند و آبرومند برای تهیّه لباس و وسایل اوّلیّه زندگی كه در سالهای اخیر در كشور ما ایران به صورت سنّت «هفته نیكوكاری» درآمده است و بسیار پرثمر و مفید است.
دید و بازدید و صله رحم و ملاقات دوستان و رفع كدورتها و بیرون ریختن غم و اندوهها از دل و آماده شدن برای فعّالیّتهای مختلف ثمربخش در سال نو، و مانند اینها، این امور و مانند آن جنبههای مثبت مراسم نوروزی است
ولی گاه پارهای از آداب و رسوم شرك آلود، یا گناه آلود دیده میشود كه افراد باایمان و خردمند باید آنها را ترك گویند، مانند آتش افروختن در شب چهارشنبه آخر سال (به نام چهارشنبه سوری) و دست زدن به كارهای خطرناكی كه همه سال ضایعههای زیادی برای جوانان و نوجوانان به بار میآورد و امثال آن.
در مجموع، عید نوروز و مراسم آن، هم به خاطر بعضی روایات و هم به خاطر آثار مثبتی كه دارد، نباید حذف شود، ولی باید بعضی از مراسم منفی و ناپسندِ آن را كنار گذاشت. این است روش اولوالالباب و صاحبان اندیشه!
اعمال عید نوروز
مرحوم «علاّمه مجلسی» در كتاب «زادالمعاد» آورده است كه امام صادق علیهالسلام برای نوروز، اعمالی را به معلّی بن خنیس آموخت و به او فرمود:
چون روز نوروز شود، غسل كن و بهترین لباسهای خود را بپوش و خود را كاملاً خوشبو كن (و اگر توانستی) آن روز را روزه بدار و پس از نمازهای ظهر و عصر و انجام نافلههای آن، چهار ركعت نماز بخوان (هر دو ركعت به یك سلام) و در ركعت اوّل بعد از سوره حمد، ده مرتبه سوره «إنّا أنزلناه» را بخوان و در ركعت دوم بعد از سوره حمد 10 مرتبه سوره قُل یا أیّها الكافرون را در ركعت سوم بعد از سوره حمد ده مرتبه سوره قل هو الله را بخوان و در ركعت چهارم بعد از سوره حمد، 10 مرتبه سورههای «قُل أعوذ بِرَبِّ الْفَلَق و قُل أعُوذ بِرَبِّ النّاس» را بخوان. بعد از نماز به سجده شكر برو، و این دعا را بخوان:
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد الاْوْصِیآءِ الْمَرْضِیِّینَ، وَعَلی جَمِیعِ
خدایا درود فرست بر محمّد و آل محمّد آن اوصیای پسندیده و بر همه
اَنْبِیآئِكَ وَرُسُلِكَ بِاَفْضَلِ صَلَواتِكَ، وَبارِكْ عَلَیْهِمْ بِاَفْضَلِ بَرَكاتِكَ،
پیمبران و رسولانت به بهترین درودها و بركت ده بر ایشان به بهترین بركتهایت
وَصَلِّ عَلی اَرْواحِهِمْ وَاَجْسادِهِمْ، اَللّـهُمَّ بارِكْ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد،
و درود فرست بر ارواح و اجسادشان خدایا بركت ده بر محمّد و آل محمّد
وَبارِكْ لَنا فی یَوْمِنا هذَا، اَلَّذی فَضَّلْتَهُ وَكَرَّمْتَهُ وَشَرَّفْتَهُ وَعَظَّمْتَ خَطَرَهُ،
و بركت ده به ما در این روز كه آن را برتری داده و گرامیش كرده و شرافتش دادی و مقامش را بزرگ كردی
اَللّـهُمَّ بارِكْ لی فیـما اَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ، حَتّی لا اَشْكُرَ اَحَداً غَیْرَكَ، وَوَسِّعْ عَلَیَّ فی رِزْقِی یا ذَا الْجَلالِ وَالاْكْرامِ
خدایا بركت ده به من در آنچه به من تفضل كردهای تا كه هیچ كس را جز تو سپاس نگذارم و روزیم را وسیع گردان ای صاحب جلالت و بزرگواری
اَللّهُمَّ ما غابَ عَنّی فَلا یَغیبَنَّ عَنّی عَوْنُكَ وَحِفْظُكَ، وَما فَقَدْتُ مِنْ شَیْء، فَلا تُفْقِدْنِی عَوْنَكَ عَلَیْهِ، حَتّی لا اَتَكَلَّفَ ما لا اَحْتاجُ اِلَیْهِ، یا ذَاالْجَلالِ وَالاْكْرامِ.
خدایا هر چه از من پنهان شده مبادا كمك و نگهداری تو از من پنهان شود و هر چه را گم كردهام مبادا یاری خویش را بر آن از من گم كنی تا خود را به زحمت نیندازم درباره آنچه را بدان نیازمند نیستم ای صاحب جلالت و بزرگواری.
دعای تحویل سال
همچنین در برخی از كتب وارد شده است كه در وقت تحویل سال این دعا را كه مضمون خوب و سازندهای دارد، بخوانند:
یا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الاْبْصارِ، یا مُدَبِّرَ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ، یا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَالاْحْوالِ، حَوِّلْ حالَنا إلی اَحْسَنِ الْحالِ.
ای كسی كه تحوّل دلها و گردش چشمها در دست توست. ای تدبیر كننده شب و روز و ای تغییر دهنده سال و حال، حال ما را به بهترین حال، تغییر ده!
مرحوم «علاّمه مجلسی» میافزاید: بعضی روایت كردهاند كه این دعا را نیز، در روز نوروز، به عدد ایّام سال بخواند:
اَللّهُمَّ هذِهِ سَنَةٌ جَدیدَةٌ، و اَنْتَ مَلِكُ قَدیم، اَسْألُكَ خَیْرَها وَ خَیْرَ ما فیها، وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّها وَ شَرِّ ما فیها، وَ اَسْتَكْفیكَ مَؤُونَتَها وَ شُغْلَها، یا ذَاالْجَلالِ وَ الاْكْرامِ.
خداوندا! این سال نوی است و تو سلطان همیشگی و ازلی هستی. از تو خیر آن و خیر آنچه در آن است را میخواهم و به تو از شرّ آن و شرّ آنچه در آن است، پناه میبرم و حلّ مشكلات آن را از تو میخواهم ای ذوالجلال و الاكرام.
البتّه اگر نتواند به این مقدار بخواند به هر مقدار كه بتواند به قصد قربت مطلقه بخواند، خوب است.
همچنین میتوان دعایی كه در اوّل ماه رمضان نقل شده است را، در اوّل سال شمسی به قصد قربت مطلقه خواند.
